Nieuws

De gemiddelde energierekening gaat de komende vijf jaar met tien procent omhoog. De rekening stijgt het hardst voor huishoudens met een warmtepomp. Dat blijkt uit een concept-brief over de energiekosten die vrijdag in de ministerraad wordt besproken. Vrijwel alle huishoudens krijgen de komende jaren te maken met een stijging van de energierekening, blijkt uit onderzoek dat het kabinet liet doen. Een ruime meerderheid van de huishoudens betaalt in 2031 ongeveer 400 tot 600 euro meer dan nu in een jaar. De energiekosten voor mensen met een warmtepomp gaan het hardst omhoog, maar voor deze groep blijft de gemiddelde rekening wel lager dan die van andere huishoudens. Elektriciteitsnet De gemiddelde energierekening gaat dus met tien procent omhoog en dat cijfer is al gecorrigeerd voor inflatie. Dat betekent dat het een echte prijsstijging is en dat de stijging niet komt doordat alle prijzen en lonen stijgen. De belangrijkste verklaring voor de oplopende tarieven zijn de stijgende netkosten. Er moet worden geïnvesteerd in het elektriciteitsnet en dat wordt doorberekend. Voor mensen met een warmtepomp, die ook vaak zonnepanelen hebben, speelt bijvoorbeeld ook mee dat de zogenoemde salderingsregeling wordt afgeschaft. En de kosten stijgen ook omdat er beprijzing komt voor het gebruik van fossiele brandstoffen. Het kabinet heeft onderzoekers laten kijken naar hoe de energierekening zich tussen 2026 en 2031 naar verwachting ontwikkelt. Daarbij ontstaan er grote verschillen tussen groepen, wordt benadrukt. Mensen die een cv-ketel hebben, blijven het meeste betalen. "Dit is extra opvallend, omdat het in vergelijking met de andere groepen vaker om kleinere woningen gaat", schrijft minister Van Veldhoven (Klimaat) in de concept-kabinetsbrief. In 2031 wordt hun gemiddelde energierekening geschat op 2800 euro op jaarbasis. Mensen die op het warmtenet zitten, gaan tegen die tijd gemiddeld 2650 euro per jaar betalen. Warmtepomp Vooral mensen die een warmtepomp hebben en dus vaak al flink hebben geïnvesteerd, gaan meer betalen dan ze hadden gehoopt. Huishoudens met een hybride warmtepomp gaan naar een gemiddelde rekening van bijna 2400 euro. Huizen die volledig worden verwarmd door een warmtepomp en dus niet meer op het gas zijn aangesloten, krijgen een kostenstijging van 70 procent voor de kiezen, zo is de verwachting. Dat is procentueel de grootste stijging, maar uiteindelijk betalen ze in 2031 gemiddeld 1200 euro per jaar. Daarmee zijn ze nog steeds het goedkoopst uit. Een investering in een warmtepomp blijft aantrekkelijk, zeggen de onderzoekers dan ook. Minder afhankelijk De minister lijkt er niet erg van te schrikken. Van Veldhoven schrijft dat de onderzoeken "laten zien dat de gemiddelde energierekening stijgt, maar niet enorm uit de pas loopt met de verwachte besparing en gemiddelde inkomensgroei". Bovendien worden we met al die investeringen in het elektriciteitsnet minder afhankelijk van het buitenland en kunnen we makkelijker verduurzamen. Dat is ook hard nodig, benadrukt de minister in haar brief, want door het recente conflict in het Midden-Oosten hebben we inmiddels vier miljard euro uitgegeven aan hogere olie- en gasprijzen.

Nederland bouwt "halfhoge dijken" tegen de volgende pandemie. Dat was het laatste punt van de laatste getuige van de parlementaire commissie corona. Na zo'n 150 uur praten met 47 mensen zitten de openbare verhoren erop. Negen weken lang bood de commissie een kijkje onder de motorkap tijdens de coronacrisis. Voor elk verhoor zei de voorzitter het weer in zijn inleiding dat hij wilde "leren voor een eventuele volgende pandemie of langdurige crisis". Grote onthullingen zijn er niet gedaan, maar lessen zijn zeker te trekken. Het ging veel over de besluitvorming. Bijvoorbeeld of het kabinet wel naar verschillende geluiden luisterde. Er was in ieder geval het Outbreak Management Team, waar erg goed naar werd geluisterd. "De medische adviezen waren een kompas, die waren leidend", zei oud-premier Rutte. Meervoudig Maar gaandeweg de crisis kwamen andere facetten naar voren: eenzaamheid, leerachterstanden, mentale gezondheid. "Een meervoudige crisis", zei oud-SCP-directeur Kim Putters. Veel sociale en maatschappelijke gevolgen waren heus bekend, zeiden meerdere getuigen. Maar ze waren moeilijker te vatten in harde cijfers en hadden een minder structurele plek aan tafel. Dat kan beter, lijkt een onafwendbare conclusie. Oud-LAKS-voorzitter Nienke Luijckx over gevolgen voor jongeren: Er werd veel gesproken over de zwaarste maatregelen: de avondklok en de schoolsluitingen. Bij iedereen die ermee te maken had gehad, lagen ze zwaar op de maag en binnen het kabinet werd er flink over gediscussieerd, zo bleek. "Voor een deel van de dag maak je van de samenleving een soort gevangenis", zei de Bossche burgemeester Jack Mikkers over de avondklok. Minister Ferd Grapperhaus "had grondrechtelijke problemen" met de maatregel, maar moest zijn "gespierde tegenzin" laten varen. Drie keer dicht Schoolsluitingen voelden elke keer "als een nederlaag", zei onderwijsminister Arie Slob daarover. "Kansenongelijkheid nam toe", zei Paul Rosenmöller, oud-voorzitter van de VO-raad, erover. "Kinderrechten zijn zeker geschonden", zei kinderombudsvrouw Magrite Kalverboer. Toch gingen gingen de scholen drie keer dicht. We hebben kinderrechten ondergeschikt gemaakt, zei Kalverboer: Bij kabinetsleden die over dergelijke maatregelen gingen, was vaak te horen dat het niet anders kon. "Uiteindelijk ging het om vraagstukken over leven en dood", zei oud-minister Hugo de Jonge. Het ging om ic-capaciteit, om het voorkomen van code zwart. 'Bergamo', naar de Italiaanse stad waar ziekenhuizen het niet aankonden, was het schrikbeeld. Het is niet te verwachten dat de commissie oordeelt wie er nou meer gelijk had in dit soort afwegingen. De waarde zit erin dat door de verhoren "openbaar is gemaakt hoe ingrijpende besluiten tot stand zijn gekomen", zei voorzitter Daan de Korte vandaag na het laatste verhoor. Tunnelvisie Wie die weging nou precies maakte was ook onderwerp van gesprek. Mocht iedereen wel meepraten? Volgens Mona Keijzer, voormalig staatssecretaris van Economische Zaken, ging het om "een klein clubje mannen" dat alles bepaalde. "Samen met Ferd tegen de rest, heerlijk", appte Rutte aan De Jonge. "Tunnelvisie", oordeelde Keijzer, die zich niet gehoord voelde. Nee, het was "standvastigheid", zei De Jonge. Nederland is door het oog van de naald gekropen, zei Rutte: Oud-minister Carola Schouten had een suggestie voor de toekomst. Laat de crisisstand eerder los, als dat kan. Volgens haar moet je verschillende periodes beter onderscheiden. "Past de aanpak nog bij deze fase?", is dan vaker de vraag. Rutte stelde voor om "los van de druk van besluitvorming" fundamenteler te kijken of er nog in de juiste richting wordt gedacht. Ongetwijfeld komt de commissie met een aanbeveling hierover. Wappie In de verhoren was veel ruimte voor mensen die überhaupt vonden dat er niet in de juiste richting werd gedacht. Critici als Maurice de Hond vonden dat ze niet goed zijn gehoord. Kritische denkers werden "totaal genegeerd", zei hij. Beleidsmakers uit die tijd waren het daar niet per se mee eens, maar vonden wel dat andersdenkenden minder weggezet hadden moeten worden. Zo zei oud-NCTV Pieter-Jaap Aalbersberg dat hij spijt had van de term "wappie". "Dan heb je geen gesprek meer." Spaghettibrij Ook was meermaals te horen dat het goed was geweest om dilemma's beter te schetsen. Dus niet: dit is de maatregel en daar moet u het mee doen. Maar wel: we hebben zus en zo overwogen, maar alles afgewogen zijn we hierop uitgekomen. Verder hadden maatregelen minder complex gemogen. OMT-voorzitter Jaap van Dissel sprak van een "spaghettibrij aan maatregelen" die door alle uitzonderingen nauwelijks nog te begrijpen was voor mensen. Veel aandacht van de commissie, bestaande uit Kamerleden, ging uit naar de werking van de Tweede Kamer in coronatijd. Hadden ze daar wel genoeg in de melk te brokkelen? Ja, zei oud-voorzitter Khadija Arib in haar verhoor. Maar het had beter gekund, zei oud-SGP-leider Kees van der Staaij. "Het is vaak een reflex in een crisisperiode dat de Tweede Kamer de regering veel ruimte geeft." Kamerleden hadden te weinig tijd om zich voor te bereiden op coronadebatten, werd gezegd. Terwijl kabinetsleden en ambtenaren op hun beurt weleens tureluurs werden van de vele vragen. Voortaan betere 'werkafspraken' om de positie van de Kamer helder te krijgen, suggereerden betrokkenen. Vrij zuinig Een andere rode draad door de verhoren was de pandemische paraatheid. Na de pandemie werd er 300 miljoen euro voor uitgetrokken. Dat ging even terug naar nul en staat nu op jaarlijks 177 miljoen. De laatste getuige Anja Schreijer (oud-GGD) sprak daarom vandaag van "halfhoge dijken". Viroloog Marion Koopmans, hield het op de eerste verhoordag op "vrij zuinig, dat zou je liever anders zien". En ook op dit gebied komt de commissie ongetwijfeld met een aanbeveling. Het eindverslag moet begin volgend jaar af zijn. De komend maanden hebben de vijf Kamerleden de taak om van alle meningen die voorbij zijn gekomen een logisch verhaal te maken. Lees hier verslagen van de verhoorweken terug:

Treinreizigers kunnen vanaf vandaag ook met de nachttrein naar Milaan. Een van de weinige internationale routes die in de nacht worden aangeboden. Volgens vervoerseconoom aan de Vrije Universiteit Erik Verhoef is er momentum voor de Europese nachttrein. Het is duurzaam en er is 's nachts nog wél plek op het spoor. En uit onderzoek blijkt ook dat meer dan 80% van de Europeanen een nachttrein zou overwegen. De uitdagingen zijn groot bij elke nieuwe route, vertelt een van de oprichters van het bedrijf European Sleeper Chris Engelsman. Per land moet je toestemming krijgen om het spoor te mogen gebruiken. Ook materieel ligt niet voor het oprapen. "We moeten schrapen om voldoende rijtuigen bij elkaar te krijgen", zegt Engelsman. En dan moet het bedrijf nog winstgevend worden. Hoe zorg je voor een stabiel spoorbedrijf dat ook financieel niet ontspoort? Deze aflevering van De Dag luister je via NPO Luister en alle andere podcastapps. Bevalt het? Vergeet je dan niet te abonneren. Podcast De Dag reisde mee met de eerste reis van Milaan naar Brussel en hoorde hoe reizigers de trein kiezen vanwege het avontuur en duurzaamheid. Maar je moet er wat voor over hebben: een reis van 19 uur op korte en smalle bedden. "Het was supergezellig. En ik heb uitgeslapen tot half 11", zegt een van de reizigers na afloop. Een andere reiziger sliep op drie stoelen met zijn rugzak als kussen. " Reageren? Mail naar dedag@nos.nl Presentatie & montage: Marco Geijtenbeek Redactie: IJsbrand Terpstra & Max Smedes

De politie heeft een man (61) uit Apeldoorn opgepakt die verdacht wordt van twee verkrachtingen uit 1995 en 1997. De man kon alsnog worden opgespoord via DNA-sporen die destijds veilig zijn gesteld. Bij de eerste zaak werd een vrouw in de herfst van 1995 's nachts onderweg naar huis in Apeldoorn met geweld van haar fiets getrokken en langs de weg verkracht. Ze raakte daarbij gewond. Twee jaar later, in de zomer van 1997, gebeurde iets vergelijkbaars in het buitengebied van Deventer. Ook toen werd het slachtoffer met geweld van haar fiets getrokken en met geweld misbruikt. Er is nooit een verdachte aangehouden, maar wel is DNA veiliggesteld. Inmiddels was al duidelijk dat het DNA in beide zaken overeenkwam. Verwanten Het coldcaseteam is dertig jaar later op zoek gegaan naar mogelijke verwanten in de DNA-bank. Dat onderzoek leidde uiteindelijk tot de aanhouding van de 61-jarige man. Hij zit vast.

Op de eerste dag dat het Tapijt van Bayeux in het Verenigd Koninkrijk is te zien is er een heuse mania uitgebroken rondom het duizend jaar oude kunstwerk. Uren voordat de deuren van het British Museum in Londen opengingen, stonden er al lange rijen. Eerder gingen in de voorverkoop al duizenden kaartjes over de toonbank en een café aan de overkant van het museum heeft een eigen versie van het wandkleed opgehangen. De tentoonstelling werd op een feestelijke wijze geopend: de museumdirecteur verwijderde een rood lint met aan zijn zijde een aantal ridders, alsof ze rechtstreeks uit het 70 meter lange kunstwerk waren gelopen. Het tapijt is de komende tien maanden in Londen te zien. Willem de Veroveraar In tientallen geborduurde afbeeldingen en Latijnse teksten wordt de Normandische verovering van Engeland uitgebeeld, waarbij de Slag van Hastings uit 1066 centraal staat. Willem de Veroveraar stak toen vanuit Normandië Het Kanaal over, hij versloeg de Angelsaksische koning Harold en werd zo de eerste Normandische koning van Engeland. Het wordt gezien als een ijkpunt in de geschiedenis van het Verenigd Koninkrijk. Volgens de overlevering vroeg een halfbroer van Willem kort daarop aan de nonnen van Canterbury om het verhaal van de slag gedetailleerd vast te leggen. Het tapijt moest de kathedraal van Bayeux in Normandië verfraaien. Daar heeft het kleed ook altijd gehangen, op twee uitleenbeurten aan het Louvre in Parijs na. Dat het kleed nu duizend jaar later alsnog in Londen hangt, is dus bijzonder, aldus de 42-jarige Adrian Harris tegen de BBC. Hij was vanochtend een van de eersten die langs het kleed mochten lopen, dat in een speciaal ontworpen vitrine hangt. "Ik ben normaal gesproken niet zo'n emotioneel persoon, maar ik raakte er absoluut door overweldigd", zegt hij. Robert en Katrina wonen op de Orkney-eilanden ten noorden van Schotland en hebben uren moeten reizen om in Londen terecht te komen. Zij zeggen dolblij te zijn dat ze het wandkleed hebben kunnen zien. De 53-jarige Pauline Gairey uit Wales noemt haar bezoek magisch. De zussen Sharmaine en Jennifer uit Sydney waren voor vakantie in Engeland en bedachten zich geen moment: "Ik moest het zien", zegt Jennifer. Het wandkleed werd in juni in het holst van de nacht en onder strenge politiebewaking vanuit Frankrijk bij het museum in Londen afgeleverd. Hierbij werd gebruikgemaakt van een schokbestendige kar die weer in een vrachtwagen werd geladen. In het diepste geheim kwam het wandkleed uiteindelijk bij het British Museum aan. Toen al werd duidelijk hoe bijzonder dit moment voor de Britten was. Op de eerste dag van de voorverkoop, verkocht het museum bijna 100.000 kaartjes. Museumdirecteur Nicholas Cullinan zei toen: "Het leek wel of het om het popfestival van Glastonbury ging. Ik had niet verwacht dat mensen zo geïnteresseerd zouden zijn in een duizend jaar oud borduurwerk." 'Mijlpaal voor twee naties' De tijdelijke komst van het Tapijt van Bayeux ging overigens niet zonder slag of stoot. Duizenden Fransen ondertekenden een petitie tegen de verhuizing, uit angst dat het middeleeuwse kunstwerk beschadigd zou raken. Vorige week wierpen Koning Charles en de Franse president Macron al een blik op het tapijt. De Britse premier Burnham zei toen: "De terugkeer van het Tapijt van Bayeux naar Engeland is een mijlpaal in de geschiedenis van onze twee naties." In ruil voor het wereldberoemde kleed leent Groot-Brittannië andere middeleeuwse schatten uit de Sutton Hoo-collectie uit aan Franse musea.

In een onderzoek naar corruptie door cardiologen heeft de FIOD invallen gedaan in acht woningen en bedrijfspanden. Om hoeveel specialisten het gaat, wil de FIOD niet zeggen. Er zijn geen aanhoudingen verricht. De fiscale opsporingsdienst verdenkt hartspecialisten van twee ziekenhuizen ervan geld te hebben gekregen van producenten van medische producten. In ruil daarvoor zouden de ziekenhuizen juist voor die bedrijven als leverancier hebben gekozen. Dit zou hebben gespeeld bij twee ziekenhuizen. De FIOD zegt niet om welke het gaat. Wel zegt de dienst dat die in de provincies Noord-Holland en Gelderland staan. In die provincies vonden ook de doorzoekingen plaats. Speelde jarenlang De artsen lieten zich betalen voor zogenaamd advieswerk of bijdragen aan wetenschappelijk onderzoek. Maar eigenlijk kochten de bedrijven zo een voorkeursbehandeling bij de inkoop van medische producten, denkt de FIOD. De medisch specialisten hadden allerlei bedrijfjes opgetuigd om de betalingen te kunnen ontvangen, aldus de FIOD. Hiermee zouden ze jarenlang hebben kunnen sjoemelen. Hoeveel geld de artsen ontvingen, zegt de FIOD niet. Ook heeft de dienst niet bekendgemaakt welke bedrijven betrokken zijn bij de vermeende corruptie. Het strafrechtelijk onderzoek is gestart na berichten van tipgevers en uit de media, zegt de FIOD in een persbericht. Samen met Nieuwsuur berichtte de NOS in 2022 over een soortgelijke praktijk bij cardiologen. Of dat verhaal heeft geleid tot het onderzoek van de FIOD wil de dienst niet zeggen.

Het weer is de komende tijd erg wisselend. Soms zijn er dagen dat het langer regent of er een aantal felle buien zijn. Maar deze worden ook weer afgewisseld met dagen dat het vrijwel overal in ons land droog blijft en de zon schijnt. De timing van de regengebieden valt soms gunstig uit. Zo gaat het bijvoorbeeld komende nacht regenen. Vrijdag overdag wordt het vervolgens vanuit het westen weer droger en breekt de zon door. Het is 's middags een graad of 20. Mistige ochtenden Als het 's nachts droog blijft en het vlak daarvoor nog geregend heeft, kan het mistig worden. Dit is typisch een weersverschijnsel dat we de komende herfstmaanden weer vaker gaan zien nu de nachten langer worden en het kouder en vochtiger wordt. Vrijdagavond en ook de nacht naar zaterdag verlopen droog met weinig wind. Het kan zaterdagochtend dus plaatselijk wat grijs en nevelig zijn. De rest van de zaterdag en ook maandag blijft het zo goed als droog. Zondag is weer een wat bewolktere en regenachtigere dag. Koelere wind en meer buien Na het weekend komt er een grotere overgang aan. Eerst is het vrij warm omdat de wind meer uit het zuiden waait. Met behoorlijk wat zon erbij kan het in de zuidelijke provincies misschien wel 25 graden worden. Daarna draait de wind naar het noordwesten en wordt het een stuk koeler met meer buien. Door het warme water van de Noordzee kunnen deze buien behoorlijk wat regenwater overleveren en is er onweer mogelijk. Dit wordt ook wel kustconvergentie genoemd. Door de koudere wind wordt het op sommige dagen nauwelijks warmer dan 20 graden.

Door gesjoemel in de handel met paarden is het vlees van duizenden dieren mogelijk in de voedselketen terechtgekomen, terwijl dat niet had gemogen. Dat blijkt uit een groot internationaal onderzoek naar meer dan duizend paarden waarbij ook zeven invallen in Nederland zijn gedaan. Het onderzoek wordt geleid door de Belgische justitie. In dat land zijn drie mensen aangehouden. De criminelen zouden met vervalste paardenpaspoorten en gemanipuleerde microchips de regels hebben omzeild om meer geld te verdienen. Paarden die naar het slachthuis worden gebracht, moeten uitgerust zijn met een chip. Daarin is bijvoorbeeld opgeslagen of het dier medicijnen gebruikt. In zo'n geval mag het vlees volgens Europese regels niet voor consumptie worden verwerkt. Medicijnresten in paardenvlees kunnen voor mensen gezondheidsrisico's opleveren. De bende zou sportpaarden die allerlei medicatie hadden gekregen hebben verhandeld als slachtpaarden, omdat dat meer geld opleverde. Een sportpaard dat niet veel waard is, kan volgens de Vlaamse omroep VRT als slachtpaard alsnog 1500 euro opbrengen. Ook werden oude paarden met een vals paspoort doorverkocht als jonge paarden, zegt de Belgische politie. Daardoor hebben kopers een hogere prijs voor de dieren betaald. Invallen Volgens de Europese politiedienst Europol hebben criminelen de Europese regels ondermijnd die dierenwelzijn en de voedselveiligheid moeten waarborgen. Onderzoekers proberen te achterhalen waar de dieren zijn beland en of ze mogelijk zijn geconsumeerd. In een internationaal onderzoek deden zo'n 200 agenten uit Nederland, België, Frankrijk en Ierland deze week 24 invallen. Zeven daarvan waren in Nederland, in de provincies Limburg, Zuid-Holland, Noord-Brabant, Utrecht en Zeeland. Ook de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit is in het onderzoek betrokken. Bij de doorzoekingen is volgens de Belgische politie "een aanzienlijk aantal paarden" in beslag genomen en werd er bij de invallen meer dan 100.000 euro cash gevonden.

Bij pogingen het Internationaal Strafhof "steen voor steen af te breken" zet Amerika ook NAVO-bondgenoten onder druk hieraan mee te helpen en zich terug te trekken uit het hof. Dat bevestigen ingewijden aan de NOS na publicatie van website Politico. Op een bijeenkomst van NAVO-ambassadeurs in juli zei Matthew Whitaker, die de VS in de militaire alliantie vertegenwoordigt, dat het land nauwlettend in de gaten houdt wie aan Amerikaanse zijde staat. Volgens betrokkenen zou de Amerikaanse druk voor Nederland niet als verrassing gekomen zijn en bood zowel ons land, gastland van het Internationaal Strafhof, als Frankrijk verzet tegen de oproep van de VS het hof te torpederen. Campagne tegen ICC President Trump voert al langer een agressieve campagne tegen het Internationaal Strafhof in Den Haag, dat 125 leden heeft. Het kan individuen vervolgen die worden verdacht van genocide, misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdrijven. Hoewel de VS betrokken was bij de oprichting van het strafhof heeft het land het verdrag nooit geratificeerd. Met name het arrestatiebevel van het ICC tegen de van oorlogsmisdaden verdachte Israëlische premier Netanyahu is voor Trump aanleiding geweest de strijd tegen het hof op te voeren. Vorig jaar al stelde hij per decreet sancties in tegen mensen die betrokken zijn bij het hof. ICC-medewerkers die betrokken zijn bij strafzaken, mogen de VS niet in en worden onder meer geconfronteerd met financiële strafmaatregelen. Deze zomer kondigde de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rubio aan het ICC systematisch tegen te gaan werken en het "steen voor steen af te breken". De VS ziet het strafhof als bedreiging voor zijn soevereiniteit. Kruistocht Nieuw is dat de Amerikanen ook een link lijken te leggen tussen hun kruistocht tegen het strafhof en de eerder aangekondigde evaluatie van de stationering van Amerikaanse troepen in Europa. In juni liet minister van Defensie Pete Hegseth aan de NAVO-bondgenoten weten dat hij binnen een half jaar met een herschikking komt van de aanwezigheid van Amerikaanse troepen in Europese landen. Hij koppelde de mogelijke terugtrekking en verplaatsing van VS militairen op het continent aan de bereidheid van landen hun steun uit te spreken voor Trumps Iran-oorlog. Deze zomer landde ook een vragenlijst over steun aan het Amerikaanse buitenlandbeleid op de bureaus van alle NAVO-lidstaten. Landen worden geacht daarin onder meer vragen beantwoorden over het optreden van de VS in het Midden-Oosten en het kopen van Amerikaanse wapens. De NAVO staat sinds de herverkiezing van Donald Trump onder zware druk. De Amerikaanse president dreigde meermaals de alliantie te verlaten en stortte de organisatie in crisis na dreigementen richting bondgenoot Denemarken om Groenland in te willen nemen. Ook de weigering van veel NAVO-landen steun te betuigen aan Trumps Iran-oorlog leidde tot woede bij de president. Na de top in Ankara begin juli verklaarde hij juist onder de indruk te zijn van alle 'liefde' tussen de 32 leden. Schijnvertoning Maar die bleek snel weer bekoeld. Niet lang na de top sprak VS-NAVO-ambassadeur Whitaker zijn collega-ambassadeurs toe over het Internationaal Strafhof. En het bleef niet bij woorden alleen, Amerika stuurde ook een brief naar de NAVO-delegaties met het dringende verzoek "onmiddellijk stappen te zetten u terug te trekken" uit het Strafhof. "Laten we de schijnvertoning van het ICC voor eens en voor altijd beëindigen", is te lezen in het document dat Politico inzag. Het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag verwijst naar eerdere steunbetuigingen aan het Internationaal Strafhof van minister Tom Berendsen. Die liet meermaals weten dat Nederland als gastland en lid van het hof "standvastig achter het belangrijke werk voor Internationaal recht" van het hof staat. Voor Nederland blijft het een balanceeract. Al te felle kritiek op de Amerikaanse dreigementen, kan 'olie op het vuur' zijn en leiden tot een nog agressievere campagne. Daarbij zou ook Nederland in Trumps vizier kunnen komen. In Den Haag blijven ze hun woorden komende tijd daarom zorgvuldig kiezen.

Minister-president Rob Jetten en zijn partij D66 hebben honderden berichten op sociale media laten schrijven door kunstmatige intelligentie (AI), zo werd vandaag bekend door onderzoek van de Volkskrant. Politici gebruikten al regelmatig mensen om hun teksten te schrijven, maar hoe geloofwaardig zijn ze als ze hun uitingen uitbesteden aan AI? Jetten en D66 vinden het geen probleem; zij gebruiken "af en toe AI om het werk een beetje makkelijker te maken", zegt de premier tegen de NOS. "Dat je AI gebruikt als hulpmiddel betekent niet dat er niet nog even door menselijke ogen naar wordt gekeken", aldus Jetten. D66 steunde eerder een nieuwe Europese AI-wet, waarin het belang van transparant AI-gebruik wordt onderstreept. Ondertussen plaatst de partij dus wel AI-berichten, zonder daarover open te zijn. "Het is eigenlijk het automatiseren van wat voorheen persvoorlichters en spindoctors deden", zegt Mariken van der Velden, hoogleraar politieke communicatie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Volgens haar zet de premier zijn geloofwaardigheid op het spel, "omdat AI vaak in een adem wordt genoemd met misinformatie. Je wil de informatie van de premier kunnen vertrouwen." Ook Claes de Vreese, hoogleraar AI en samenleving, is kritisch. "Taalmodellen creëren een soort wenselijke emotie, niet per se wat je echt voelt", zegt hij tegen de Volkskrant. "Mensen zullen zich gaan afvragen: wie is nou de échte Jetten? Op deze manier verwatert de authenticiteit van de premier." AI-gegenereerd Een voorbeeld van zo'n AI-post van Jetten gaat over excuses aan de Molukse gemeenschap. Deze zomer maakte de premier namens de regering excuses voor hoe Nederland in het verleden is omgegaan met Molukkers. Daarover deelde de premier een bericht op Facebook en Instagram. In zijn bericht schrijft Jetten: "Verschillende verhalen, verschillende vormen van onrecht. Niet om met elkaar te vergelijken, maar wel om naast elkaar te blijven vertellen." Het is een van de vele zinnen die volgens de Volkskrant door een chatbot zijn gemaakt. AI-assistent "Het gebruik van AI past bij deze tijd", vindt Pieter Walraven van Public Matters, een adviesbureau dat organisaties ondersteunt bij communicatie over maatschappelijke vraagstukken en zicht heeft op de effecten van kunstmatige intelligentie. "AI is voor organisaties en politici een welkome assistent en ondersteuner." Toch maakt hij zich zorgen over politici die te veel op AI gaan leunen. "Het wordt ingewikkelder als mensen klakkeloos AI-gegenereerde berichten overnemen. Als politici een mening gaan vormen op basis van AI, dan is dat wel een zorgelijke ontwikkeling." Volkskrant-onderzoek De Volkskrant gebruikte voor het onderzoek het AI-detectieprogramma Pangram. De krant heeft berichten op het persoonlijke account van premier Jetten en zijn partij D66 geanalyseerd op Facebook, Instragram, X en LinkedIn. Zeker 232 berichten zouden met de hulp van een chatbot zijn geschreven. Als extra controle onderzocht de krant ook 700 berichten van Jetten en D66 van voordat ChatGPT in 2022 was uitgebracht. Geen van die berichten werd door het programma Pangram als AI aangemerkt. Pangram zegt niet precies hoe AI-berichten worden onderscheiden van berichten van mensen. Toch zijn teksten van chatbots ook voor mensen te herkennen. Kunstmatige intelligentie somt vaak drie dingen achter elkaar op. Ook komt het woord 'juist' vaak voor in AI-teksten. De Volkskrant analyseerde ook de berichten van vice-premier Yesilgöz (VVD) en Bontenbal (CDA). Daar kwamen nauwelijks AI-berichten naar voren, stelt de krant.