Nieuws

Ook in Canada begint vandaag het WK, met in Toronto Alanis Morissette en Michael Bublé op het podium en een openingswedstrijd van het gastland tegen Bosnië-Herzegovina. Sterspeler Alphonso Davies, die vier jaar geleden in Qatar Canada's eerste WK-doelpunt ooit maakte, begint geblesseerd op de bank. Canada en grote buur de Verenigde Staten zijn - samen met Mexico, waar het WK gisteren al begon - gastheer voor het grootste WK ooit, maar ademen een totaal andere sfeer. Terwijl in de VS Donald Trumps immigratiebeleid, handelsoorlog en de oorlog met Iran het sportevenement overschaduwen, draait het in Canada om saamhorigheid en trots. Gezamenlijk Bijna tien jaar geleden vlogen Canadese, Amerikaanse en Mexicaanse officials samen de wereld over om het WK binnen te halen en in 2018 lukte dat. "Onze gezamenlijkheid was ons succes", blikt John Kristick, de toenmalig directeur van het United Bid Committee, terug. Hij maakte 'gemeenschap' tot de rode draad van het 1.500 pagina's dikke bidbook. "Door een gezamenlijke kandidatuur komen landen samen", klonk het. Van die eenheid is anno 2026 weinig over. Canada - Bosnië en Herzegovina live om 21.00 uur De WK-wedstrijd uit groep B tussen Canada en Bosnië en Herzegovina in Toronto is om 21.00 uur te zien via een livestream op NOS.nl en in de NOS-app, maar ook op NPO 1. De eerste regering-Trump schreef de FIFA destijds dat alle atleten, officials en fans de VS zouden kunnen betreden zonder discriminatie. Mensenrechten waren, na de omstreden WK's in Qatar en Rusland, een kernpunt van de gezamenlijke kandidatuur. Er moest respect zijn voor de inheemse bevolking, migranten, minderheden, vrouwen, LHBTIQ+ en journalisten. In Canada komt dat voornemen nog steeds terug in de officiële communicatie. Vancouver betrekt actief inheemse volken bij de WK-organisatie en Toronto profileert zich expliciet als multiculturele stad. Veel Amerikaanse speelsteden hebben als 'woke' beschouwde termen juist van hun websites verwijderd. Inreisverboden In de VS zijn fans uit Iran, Haïti, Senegal en Ivoorkust niet welkom. Transgenderpersonen en fans met pro-Palestijnse uitingen op sociale media kunnen problemen verwachten aan de grens. Amerikaanse speelsteden krijgen mogelijk bezoek van immigratiepolitie ICE. Afgelopen weekend werd de Somalische WK-scheidsrechter Omar Artan geweigerd bij de Amerikaanse grens. Hij zou de eerste Somalische arbiter ooit op een WK zijn geweest. "Het was nooit de bedoeling dat het een wedstrijd naar de bodem zou worden, waarbij de VS het slechtste in de klas is", zegt Minky Worden van Human Rights Watch, die nauw betrokken was bij de organisaties die het WK binnenhaalden. Hoe anders klinkt het in Canada. "In een wereld die verdeeld kan aanvoelen, bewijst Canada dat diversiteit geen uitdaging is om te overwinnen, maar een kracht om te vieren", zei voetbalbondvoorzitter Peter Augruso op een FIFA-congres in speelstad Vancouver. Niet alleen is de geest van het WK fundamenteel anders, de toenmalige partners zijn hopeloos gebrouilleerd. In 2018 vierde Trump het partnerschap nog op Twitter: "De VS heeft samen met Mexico en Canada door hard werken het WK binnengehaald." Het toernooi werd tot 'NAFTA-World Cup' omgedoopt, naar het vrijhandelsverdrag tussen de drie landen dat Trump in zijn eerste termijn torpedeerde. Opvolger USMCA dreigt halverwege het aankomende WK te bezwijken onder nieuwe handelsspanningen. "FIFA is de enige lijm die het bij elkaar houdt", zegt een anonieme betrokkene tegen Politico. De aandacht van de FIFA, en met name van voorzitter Gianni Infantino, gaat vooral naar de VS. Infantino ontmoette Trump acht keer en sprak slechts eenmaal met premier Mark Carney. Burenruzie Trump sprak herhaaldelijk over het inlijven van Canada als 51ste staat en wakkerde separatistische gevoelens aan in Alberta. Het is de bondscoach van het Canadese elftal die zich het felst afzet tegen die retoriek. Opvallend, want Jesse Marsch is geboren en getogen in Wisconsin. "Als Amerikaan schaam ik mij voor het arrogante en respectloze gedrag tegenover een van onze historisch oudste, sterkste en meest loyale bondgenoten." Normaal verdedigen Canada en de VS hun luchtruim samen: de dichtstbijzijnde straaljagers gaan op een dreiging af, ongeacht de grens. De komende weken bewaakt elk land zijn eigen speelsteden. Dat zijn er twee in Canada en elf in de VS. Canada kwalificeerde zich slechts in 1986 en 2022 voor het WK en bereikte nooit de knock-outfase. Vier jaar geleden was de kwalificatie indrukwekkend met winst op de VS en Mexico. De opmars, een relatief makkelijke poule én een door Trump aangewakkerd patriottisme geven de Canadezen nu hernieuwd zelfvertrouwen.

Het kabinet gaan niet werken aan een nationaal verbod op wegwerpplastics zoals sigarettenfilters en wegwerpvapes. Ook komt er voorlopig geen statiegeldregeling voor knijpzakjes voor drinken, zeep of wasmiddel. Het kabinet ziet te veel juridische obstakels voor zo'n nationaal verbod en denkt dat deze milieuschadelijke producten beter via Europese regelgeving in de ban gedaan kunnen worden. Dit blijkt uit een brief van minister Van Veldhoven (Klimaat), minister Hermans (Volksgezondheid) en staatssecretaris Bertram (Infrastructuur en Waterstaat). Een rookverbod op het strand is ook niet mogelijk, omdat er lokaal te weinig handhavers zijn om zo'n regel te controleren, schrijven zij. Peuken Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) deed in april nog onderzoek naar sigarettenfilters. Er worden jaarlijks zo'n 9 miljard filtersigaretten verkocht en veel peuken komen op straat terecht. In de filters van die sigaretten zit een type plastic, celluloseacetaat, en dat breekt zo langzaam af dat het jarenlang in het milieu blijft, zegt het RIVM. Een nationaal verbod komt er alleen niet, want daarvan zijn de juridische mogelijkheden "zeer beperkt en onzeker", stellen de ministers. Ze vrezen ook dat filtersigaretten vervolgens in het buitenland, online of op de illegale markt worden gekocht. Dus kan zo'n verbod alleen in Europees verband. Het kabinet schrijft te hopen dat dit er komt. Ook wegwerpvapes moeten met het restafval worden verbrand en dat zorgt voor gezondheidsrisico's. Ze veroorzaken regelmatig branden in vuilniswagens en afvalverwerkers. Daarnaast komen ze in "ruime mate" in het milieu terecht. Maar een nationaal verbod kan niet, omdat het in strijd is met de Europese Tabaksproductenrichtlijn, aldus het kabinet. In België is het wel gelukt, omdat er gebruikt is gemaakt van een uitzonderingsregel. Maar dat gaat Nederland niet lukken, denken de bewindslieden. "Een Europees verbod lijkt het meest kansrijk" en daar zegt het kabinet ook in Brussel voor te gaan pleiten. Praktische bezwaren De knijpverpakking is in opmars voor zuivel- en fruitdranken, maar ook voor zeep of wasmiddel. De verpakkingen zijn gemakkelijk mee te nemen naar buiten en komen daardoor veelvuldig in het milieu terecht. Maar het is op dit moment niet mogelijk om een statiegeldregeling op te zetten voor deze knijpverpakkingen, aldus het kabinet. Zo zijn inzamelapparaten er niet geschikt voor.

Horecaondernemers zijn wettelijk verplicht om geld te betalen voor het uitzenden van het WK voetbal op grote schermen, bijvoorbeeld op een marktplein. Dit stelt minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in een brief aan de Tweede Kamer. De NOS is volgens haar wettelijk verplicht geld te vragen als een voetbalwedstrijd van het Nederland elftal wordt getoond voor een grote groep bij een café. Het is bepaald in de Mediawet en de Europese staatssteunregels en daar kan de NOS niet onderuit. De minister reageert hiermee op een verzoek van een meerderheid van de Tweede Kamer die wil dat voetbalfans de WK-wedstrijden van het Nederlands elftal gratis kunnen zien op een plein of een andere grote locatie. Het kabinet moest van de Kamer in gesprek met de NOS om te kijken of de wedstrijden voor grote groepen tot 5000 mensen gratis konden. De NOS vraagt voor die vertoningen op beeldschermen een heffing. In België gebeurt dat ook niet, zei de Tweede Kamer. Dus in Nederland moest dat dan ook niet. Verdienen Minister Letschert heeft gesprekken gevoerd met onder meer de NOS en met haar Vlaamse collega en komt tot de conclusie dat het niet anders kan. De NOS mag namelijk geen gratis diensten aanbieden aan commerciële partijen die daar geld mee verdienen. "Cafés betalen daarom een marktconforme prijs voor uitzendrechten die met belastinggeld zijn gefinancierd", aldus de minister. In België is er ook een andere situatie, omdat omroep VRT - in tegenstelling tot de NOS - helemaal geen rechten heeft voor publieke vertoningen van WK-wedstrijden. De vergoeding die de NOS moet krijgen is tijdens het laatste EK voetbal verlaagd met 75 procent, benadrukt de minister. Dan gaat het volgens haar om zo'n 80 cent per bezoeker per wedstrijd. Letschert zegt dat het WK voor "een groot deel van de Nederlandse horecagelegenheden" gratis getoond kan worden. Het gaat dus alleen om die grotere events, waar de horeca door extra verkoop van eten en drinken meer winst maakt. Dat mag de NOS dus niet faciliteren.

Toenmalig woonminister Keijzer wees ze persoonlijk aan: vier gemeenten die voor grootschalige woningbouw kunnen zorgen door samen ruim 30.000 huizen te bouwen. De plannen zijn inmiddels af en goedgekeurd door het ministerie. Ook de financiering voor de woningbouwlocaties is rond. Het enige probleem: het kabinet heeft geen geld voor de wegen en de spoorlijnen om deze huizen bereikbaar te maken. Dus kan de bouw niet beginnen. Het gaat om de steden Alkmaar, Apeldoorn, Hengelo/Enschede en Helmond. Zij kregen vorig jaar zomer te horen dat zij uit vele kandidaten gekozen waren voor nieuwe grootschalige bouwlocaties. Achtereenvolgende regeringen zetten in op dit soort grote nieuwe woonwijken. Minister De Jonge (Rutte IV) wees er zeventien aan, Keijzer (kabinet-Schoof) deze vier en het huidige kabinet wil er voor de zomer nog negen aan toevoegen. Allemaal vanuit het idee: hier kunnen grote stappen worden gezet om het tekort van 400.000 woningen weg te werken. Al die nieuwe woningen moeten wel bereikbaar zijn via de weg of het spoor. Dat is een voorwaarde om met de bouw te kunnen beginnen, maar daar zit nu het probleem. Tunnels onder het spoor Het vorige kabinet had een budget van 2,5 miljard euro voor de bouw van dit soort wegen, tunnels en sporen. De vier nieuwe grootschalige locaties mochten een aanvraag indienen voor geld. In totaal hebben zij 425 miljoen euro nodig om de ruim 30.000 nieuwe huizen bereikbaar te maken. In Apeldoorn gaat het bijvoorbeeld om twee tunnels onder het spoor door. Het plan is daar ruim 6300 huizen te bouwen en de bewoners moeten de stad in en uit kunnen zonder steeds voor een spoorwegovergang te staan. De gemeente heeft hier dit jaar al 100 miljoen euro voor op de begroting staan en heeft nog 100 miljoen van het Rijk nodig. Maar toen die 2,5 miljard euro eind vorig jaar verdeeld werd, besloot toenmalig minister Keijzer deze locaties nul euro toe te kennen voor infrastructuur. Zij besloot het geld te verdelen over de zeventien grootschalige locaties die al werden aangewezen door haar voorganger De Jonge. Voor de vier nieuwe locaties was geen geld meer. Een hard gelag voor de Apeldoornse wethouder Wenzkowski. "Ik was best wel chagrijnig toen ik dat bericht kreeg", zegt hij. "Wij kunnen onze ambities nu niet waarmaken." Hij hoopt nog steeds dat het kabinet met geld over de brug komt voor de twee grote bouwlocaties in zijn stad. In een Kamerbrief hierover schreef Keijzer afgelopen november: "We realiseren ons goed dat dit nu niet genoeg zal zijn voor de totale ontwikkeling van deze locaties". Maar volgens haar was het "aan een nieuw kabinet" om het geld alsnog te vinden. Al heeft het nieuwe kabinet-Jetten dat geld ook niet zomaar. 'Geen pinautomaat met gratis geld' Het budget van het ministerie van Volkshuisvesting is inmiddels op en daardoor komt dit op het bordje van het ministerie van Infrastructuur. Alleen maakte dat ministerie eerder dit jaar bekend dat er tussen nu en 2039 een gat in de begroting zit van maar liefst 80 miljard euro voor het onderhoud en de bouw van alle infrastructuur in Nederland. Veel snelwegen en bruggen zijn verouderd en hard aan onderhoud toe, maar het geld is beperkt. "Er staat geen pinautomaat met gratis geld hier op het ministerie", zegt minister Karremans van Infrastructuur. "Dus we zullen moeten kiezen. Hoe kunnen we het geld zo goed mogelijk uitgeven voor de automobilist, de woningzoekende en de economie? Dat zijn we nu aan het afwegen." De betrokken gemeentebesturen stuurden onlangs een brandbrief naar het kabinet. "Zonder deze investering blijven woningen in deze gebieden uit, en daarmee het perspectief voor duizenden huishoudens", staat erin. "Wij staan klaar om ruim 30.000 woningen in onze vier grootschalige woningbouwlocaties te bouwen: geef ons het startsein. Aan de slag!" Na de zomer maakt het kabinet bekend op welke projecten het gaat inzetten en welke op de lange baan worden geschoven. Tot die tijd kunnen ze in Alkmaar, Apeldoorn, Hengelo/Enschede en Helmond niet anders dan wachten.

Het verplaatsen van asielprocedures naar landen buiten de Europese Unie is juridisch mogelijk "vanaf de dag dat het EU-migratiepact ingaat". Vandaag dus. Dat zegt Eurocommissaris voor Migratie Magnus Brunner tegen Nieuwsuur. Hij moedigt lidstaten aan deze optie te verkennen. Het idee doet al enige tijd de ronde: migranten die naar Europa willen, hun asielaanvraag laten doen in een 'veilig derde land' in hun herkomstregio. In dat land blijven ze tot hun aanvraag is beoordeeld. Verschillende onderzoekers, onder wie de gerenommeerde Gerald Knaus, die bekendstaat als de architect van de Turkije-deal, pleiten hiervoor. Ook asielminister Bart van den Brink is enthousiast. Vorige maand schreef hij, naar aanleiding van een rapport van Instituut Clingendael, dat het kabinet stappen wil zetten om dit mogelijk te maken. Woensdag lichtte hij in het tv-programma Pauw, De Wit & Moggré toe dat hij hiermee het verdienmodel van mensensmokkelaars onderuit wil halen. "Dit zijn criminele netwerken die opereren op heel veel plekken. Het is Middeleeuws wat er in Noord-Afrika gebeurt. Het is een loterij met mensen die op een boot stappen en hopen dat ze genoeg benzine hebben om Europa te bereiken. Dat moet je doorbreken." Het begrip 'veilig derde land' Volgens Eurocommissaris Brunner is het verplaatsen van de asielprocedure vanaf vandaag juridisch mogelijk door de manier waarop het migratiepact het concept 'veilig derde land' invult. EU-landen kunnen straks bijvoorbeeld een asielverzoek afwijzen als die persoon bescherming had kunnen vragen in een veilig land buiten Europa. Zelfs als de persoon geen band heeft met dat land. En er zouden dus aanmeldcentra in deze landen kunnen komen, zodat asielzoekers überhaupt niet naar Europa hoeven af te reizen. Ook de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), die in Nederland verantwoordelijk is voor de afhandeling van asielaanvragen, staat positief tegenover dit laatste idee. "Als dat ervoor zou zorgen dat mensen niet meer de keuze hoeven te maken om op een gammel bootje de Middellandse Zee over te steken, met het risico van verdrinking, zou dat natuurlijk een groot goed zijn", aldus IND-baas Rhodia Maas tegen Nieuwsuur. Eurocommissaris Brunner noemt het plan "een goed signaal" aan vluchtelingen. "Namelijk dat het niet makkelijk is om de EU binnen te komen, omdat de procedure mogelijk buiten Europa plaatsvindt." 'Chaotisch en willekeurig' Mensenrechtenorganisaties uiten hun zorgen over het 'veilig derde land'-concept. Amnesty International noemt het "chaotisch en willekeurig" om mensen naar landen te sturen "waar ze geen band mee hebben, waar ze geen steun krijgen en geen toekomstperspectief hebben". "In plaats van eindeloos tijd en middelen te besteden aan het afschuiven van haar verantwoordelijkheden naar andere landen, moet de EU investeren in haar eigen asielstelsels", zegt Olivia Sundberg Diez van Amnesty International. Ook universitair docent vreemdelingenrecht Mark Klaassen is sceptisch. "De ondergrens is altijd dat er sprake moet zijn van een menswaardige behandeling in dat 'derde land'. De kans dat je dat gaat vinden, is twijfelachtig." Klaassen wijst erop dat EU-landen al sinds 2011 geen asielzoekers mogen terugsturen naar Griekenland, omdat daar de opvang-omstandigheden ver ondermaats zijn. "Als we dit binnen de Europese Unie al niet kunnen regelen, hoe kunnen we dan garanderen dat het wel op internationaal niveau werkt?" Eurocommissaris Brunner benadrukt dat de Commissie erop zal toezien dat de 'veilige landen' waar EU-lidstaten deals mee sluiten voldoen aan de Europese mensenrechtenstandaarden. Hij zegt ook dat het verplaatsen van de asielprocedures niet dé oplossing is voor het migratievraagstuk, "maar wel een mogelijk onderdeel van de oplossing".

Het kabinet stelt een onafhankelijke tussenpersoon aan die moet zorgen dat de sluiting van vier zorgvilla's voor ernstig gehandicapte kinderen volgens afspraak verloopt. Dat schrijft minister Sterk (Langdurige Zorg) in een brief aan de Tweede Kamer. Sterk had eerder besloten dat de zorgvilla's van Expert Care, die in financiële problemen zijn geraakt, open moeten blijven zo lang er geen andere opvanglocaties met specialistische zorg voor alle kinderen was gevonden. De directie kondigde desondanks aan dat de locaties in Vleuten en Waalre per 1 juli zouden sluiten. De kinderen voor wie nog geen andere plek is gevonden zouden naar de overgebleven locaties in Rijswijk en Wezep moeten. Contact naar dieptepunt Sterk heeft deze week, in een gesprek met de directie en de Duitse aandeelhouder op het ministerie van VWS, haar ongenoegen over geuit over de gang van zaken. Ze vindt dat ExpertCare zich onvoldoende houdt aan eerdere toezeggingen. Afgesproken is dat ExpertCare van de sluiting op 1 juli afziet als er niet voor alle kinderen een geschikte plek is gevonden. Maar Sterk schrijft dat de personele bezetting in aanloop naar die datum wel afneemt, dus dat snelheid geboden blijft. Het contact tussen ExpertCare en de ouders is ondertussen naar een dieptepunt gedaald. Eerder deze week liet de Cliëntenraad weten opnieuw naar de rechter te zullen gaan. De ouders stellen dat het besluit om twee van de locaties toch over een paar weken te sluiten voor "deze kwetsbare doelgroep en hun naasten" medische en praktische bezwaren als extra reistijd met zich meebrengt. 'Aanzienlijke zorgen' Sterk schrijft dat zij de signalen van de ouders zeer serieus neemt. Ze heeft "aanzienlijke zorgen over de zorgvuldigheid van het doorlopen proces" en vindt dat de ouders niet goed zijn meegenomen. De intermediair die ze gaat aanstellen, moet gaan bemiddelen tussen ExpertCare en de ouders en helpen om de zoektocht naar goede alternatieven snel en zorgvuldig te laten verlopen.

Oud-politicus Geert Dales is vandaag door de Amsterdamse politierechter schuldig bevonden aan belediging van een taxichauffeur, smaad en doxing. Het gaat om een incident uit november 2024 op station Sloterdijk in Amsterdam. De 74-jarige oud-partijvoorzitter van 50Plus heeft van de rechter een taakstraf van 80 uur opgelegd gekregen, waarvan 40 uur voorwaardelijk. De rechter acht het bewezen dat Dales op 25 november 2024 's avonds bij het station een taxichauffeur heeft uitgescholden voor "kut-Marokkaan" en "vuile moslim". Na het incident plaatste Dales berichten erover op X. Daarin adviseerde hij niet in de betreffende taxi te stappen en plaatste hij een foto van het kenteken van de chauffeur. Dat bevestigt een woordvoerder van de rechtbank Amsterdam. Doxing is het verspreiden, verzamelen of openbaar maken van iemands persoonlijke gegevens zonder toestemming, met als doel angst aan te jagen of te intimideren. 'Grenzen van strafbare overgegaan' De rechter sprak van "vervelende feiten, met vervelende berichten op sociale media met vervelende woorden" die gericht waren op "bang maken, intimideren en kleineren". "U bent de grenzen van het strafbare overgegaan", citeert persbureau ANP de rechter. De chauffeur verklaarde dat Dales dronken bij hem instapte en niet wilde zeggen waar hij heen wilde. Ook zou de oud-politicus volgens de chauffeur hebben gezegd: "Jullie haten homo's, jullie weten niet wie ik ben." Getuigen verklaarden dat ze Dales zagen instappen en even later weer uitstappen. Volgens Dales was dat "volstrekte onzin". "Dit is een waanzinsscenario, dit klopt niet, dit stinkt", citeert ANP de advocaat van Dales. Volgens de rechter is het mogelijk dat de taxichauffeur ook iets tegen Dales heeft gezegd, maar dit maakt de uitspraken van de oud-politicus niet minder strafbaar. "Ik moet het doen met wat in het dossier zit", aldus de rechter. Politiek Dales was sinds 1998 raadslid en later fractievoorzitter voor de VVD in de gemeenteraad van Amsterdam. In 2000 werd hij wethouder in de stad. Van 2004 tot 2007 was Dales burgemeester van Leeuwarden. Tot 2016 bleef de politicus lid van de VVD, maar verliet daarna de partij voor 50Plus, waar hij lijstduwer was bij de daaropvolgende gemeenteraadsverkiezingen. Van 2018 tot 2020 was hij landelijk voorzitter van de partij, maar stapte op nadat partijprominenten het vertrouwen in hem hadden opgezegd. Senatoren en bijna de gehele Tweede Kamerfractie noemden de stijl van Dales "autocratisch en weinig democratisch" en hij zou met "grof taalgebruik" vooraanstaande leden hebben beledigd.

Het kabinet onderzoekt of pepperspray legaal kan worden voor mensen die gestalkt worden of die op een andere manier worden bedreigd. In Denemarken gebeurt dat al en minister Van Weel (Justitie en Veiligheid) gaat na of we dat hier ook kunnen invoeren. In een debat over geweld tegen vrouwen vorig jaar, naar aanleiding van de moord op de 17-jarige Lisa, zei Van Weel al dat hij bereid was om te kijken of pepperspray voor iedereen legaal kan worden zodat vooral vrouwen en meisjes zich beter kunnen verdedigen. Daarna heeft zijn ministerie onderzocht hoe de rest van Europa met pepperspray omgaat. Dat blijkt heel verschillend te zijn, maar de minister lijkt het Deense model het best om te verkennen. In Denemarken kunnen mensen met "een bijzondere beschermingsbehoefte" een vergunning krijgen van de politie om pepperspray bij zich te hebben. Dat gaat bijvoorbeeld om vrouwen die last hebben van stalking, ruzie hebben met een ex of vrezen voor eergerelateerd geweld. Risico's Van Weel onderzoekt dus of hij het voor die groep kan regelen. De VVD'er lijkt er huiverig voor om pepperspray voor iedereen te legaliseren. Uit het eerste onderzoek van zijn ministerie blijkt namelijk dat er "significante risico's" kleven aan het legaal maken van pepperspray. "Deze risico's omvatten onder meer dat de agressor de pepperspray kan afpakken en juist tegen vrouwen kan gebruiken en dat door onervarenheid of weersomstandigheden de pepperspray de vrouw zelf kan treffen en weerloos kan maken", schrijft de minister aan de Tweede Kamer. Bovendien kan legalisering er volgens de minister toe leiden "dat burgers het middel tegen de politie en elkaar inzetten en de makkelijke verkrijgbaarheid van het middel zal er mogelijk toe leiden dat ook criminelen pepperspray vaker als geweldsmiddel gebruiken". Van Weel wil rekening houden met die risico's, maar ook iets doen voor mensen die veel risico lopen en daarom bekijkt hij deze beperkte vorm van legalisering. Als het zo ver komt dat Nederland het Deense model invoert, dan is er ook voorlichting nodig over de risico's van pepperspray, stelt de bewindspersoon. 'Pak juist bron van probleem aan' Je veiliger voelen is niet hetzelfde als veiliger zijn, zegt Slachtofferhulp Nederland in een reactie. De hulpinstantie roept het kabinet op te onderzoeken welke maatregelen het meest effectief zijn om bedreiging en stalking tegen te gaan. Essentieel daarbij is dat de verantwoordelijkheid voor veiligheid "nooit bij slachtoffers mag worden neergelegd." De feministische actiegroep Dolle Mina's sluit zich hierbij aan. Het is beter om de bron van het probleem aan te pakken dan pepperspray in te voeren, zegt Lidewij Baart. "Ik heb vriendinnen die weleens zeggen dat ze zich er veiliger mee voelen en ik snap dat gevoel. Maar ik denk dat je geweld niet moet bestrijden met geweld." Ze roept de politiek daarom op meer maatregelen te nemen tegen de zogenoemde manosphere. Deze invloedsfeer omvat vrouwonvriendelijke sites, blogs en socialemedia-accounts van mannen die machogedrag en seksistische opvattingen promoten. Er is volgens Baart een cultuuromslag nodig om geweld tegen vrouwen te beperken. Verontrustend Het kabinet erkent dat er veel meer nodig is dan wel of niet pepperspray toestaan. Van Weel: "Hoewel ik het van groot belang vind dat vrouwen zichzelf kunnen verdedigen tegen agressie en geweld, vind ik het tegelijkertijd een verontrustende en onacceptabele ontwikkeling dat vrouwen verantwoordelijk worden gemaakt voor hun veiligheid en daarvoor maatregelen zouden moeten nemen." De minister wil bijvoorbeeld meer aandacht voor genderongelijkheid en vrouwenhaat maar ook voor "culturele verschillen in geweld tegen vrouwen, zoals bij eergerelateerd geweld". Daarnaast zou omstanders duidelijker gemaakt moeten worden dat zij een rol kunnen spelen.

Het kabinet wil gaan optreden als gemeenten de taaleis voor mensen in de bijstand niet handhaven. In het uiterste geval krijgt dat financiële consequenties, schrijft minister Aartsen in een brief aan de Tweede Kamer. De taaleis houdt in dat mensen die een bijstandsuitkering krijgen zich moeten inspannen om de Nederlandse taal te leren, zodat ze aan werk kunnen komen. Ze moeten minimaal niveau 1F of A2 hebben. Dat is het niveau van kinderen aan het einde van de basisschool of van mensen die een inburgeringscursus hebben gedaan. Gemeenten zijn verplicht om die taaleis te handhaven. Dat betekent onder meer dat ze taallessen moeten aanbieden en een korting van 25 tot 40 procent van hun uitkering kunnen opleggen aan mensen die niet meewerken. 'Verminderen budget' Op dit moment gebeurt dat niet of nauwelijks. Aartsen dreigt te "escaleren" als gemeenten "ervoor kiezen" om niet in actie te komen. Hij zal dan "een proces in gang zetten dat uiteindelijk kan leiden tot het verminderen van het bijstandsbudget aan die gemeenten". Tegelijkertijd wil hij de taaleis in de wet gaan aanpassen. Gemeenten hoeven dan alleen nog te toetsen bij twijfel over iemands taalniveau. "Dit bespaart tijd en kosten." Het voorstel van Aartsen is een uitwerking van wat D66, VVD en CDA in hun coalitieakkoord hebben afgesproken. Zijn voorgangers in eerdere kabinetten waren ook al met het probleem bezig.

De politiek zit in zijn maag met het wietexperiment, nu blijkt dat Philip Morris USA (tegenwoordig Altria geheten) er een nieuwe markt in ziet. De tabaksfabrikant wil indirect miljoenen euro's investeren in de grootste Nederlandse wietkweker die meedoet aan het overheidsexperiment, ontdekten De Groene Amsterdammer en Investico. Het wietexperiment duurt tot 2029. In die periode mogen coffeeshops in tien gemeentes legaal wiet verkopen, om te onderzoeken welke gevolgen dat heeft voor de criminaliteit en veiligheid. De coffeeshops nemen de wiet af van een aantal grote Nederlandse telers, die aan strikte voorwaarden moeten voldoen. Eén van die grote telers is CanAdelaar uit Hellevoetsluis, dat ook wel bekend is van de klachten over stankoverlast. Het beursgenoteerde Cronos Group staat op het punt dit bedrijf over te nemen. En een grote aandeelhouder van Cronos Group is weer sigarettenfabrikant Altria, dat in de VS onder meer achter het merk Marlboro zit. Overname tegenhouden Cronos Group zegt dat er op dit moment nog een integriteitsonderzoek van het ministerie van Justitie en Veiligheid naar de overname loopt. CDA en GroenLinks-PvdA willen nu weten wat het kabinet kan doen om die tegen te houden. Hoewel Progressief Nederland voor het wietexperiment is, maakt de partij zich zorgen. "Er is een extra risico ingekomen van een investeerder die het niet zo nauw neemt met de regels" zegt Kamerlid Lisa Vliegenthart. "Ze hebben jaren laten zien dat ze agressieve marketing voeren, de gezondheidsrisico's bagatelliseren en invloed uitoefenen op wetenschap." CDA-leider Bontenbal sluit zich daarbij aan: "Het feit dat een tabaksfabrikant eerst probeert iedereen verslaafd te maken aan sigaretten en nu blijkbaar markt ziet in wiet, vind ik geen goed nieuws", zegt Bontenbal. "Wat mij betreft gaan we zo snel mogelijk stoppen met de tabaksindustrie deze ruimte te geven." Het CDA is altijd al tegen het wietexperiment geweest. Toch heeft de partij er in het coalitieakkoord mee ingestemd om het in ieder geval tot 2029 door te zetten. "Het blijkt maar eens te meer dat het wietexperiment een slecht idee is", vindt ook ChristenUnie-leider Mirjam Bikker. "Kennelijk heeft de regering het wietexperiment niet goed op orde, want de tabakslobby kan zich inkopen. We moeten cannabis niet promoten via een tabaksproducent met slechte papieren." Strenge regels D66 is net als Pro in principe voorstander van het wietexperiment, omdat zo kan worden onderzocht of het helpt de georganiseerde misdaad weg te houden van de teelt en verkoop van wiet. D66-leider Jan Paternotte ziet dan ook nu geen aanleiding om in te grijpen. "Ik ben van dit tabaksbedrijf geen fan, maar van de georganiseerde misdaad nog een stuk minder", zegt D66-leider Jan Paternotte. "We hebben tientallen jaren geprobeerd om wiet te verbieden. Dat heeft niks opgeleverd, daarom proberen we het nu op een ander manier." Paternotte vindt vooral dat de regels goed moeten worden gehandhaafd, bijvoorbeeld voor het maken van reclame. "Ze doen in de tabaksindustrie gekke dingen, dus daar moeten we bovenop zitten. Dat gaat lukken, want we hebben strenge regels. Ik hoop vooral dat die bedrijven in de toekomst belasting gaan betalen als ze hier wiet gaan verkopen." VVD-woordvoerder Claire Martens-America zegt dat de betrokkenheid van Philip Morris USA (dat losstaat van het ook in Bergen op Zoom gevestigde Philip Morris International) vragen oproept. "Invloed van een tabaksfabrikant op de beoordeling van het experiment kan het vertrouwen in een eerlijke en onafhankelijke uitkomst ondermijnen. We zullen er extra kritisch op moeten zijn of de regels zorgvuldig worden nageleefd.''